Please reload

Son Yazilar

Uçak Hangarı Koruması – Uçak Bakım ve Ambar Tesislerinde Optik Alev Algılama

Askeri ve ticari hava araçları, ülkeler için büyük sabit sermayeyi temsil etmektedir. Uçak hangarlarında uçuş yakıtları, hidrolik akışkanlar, gres yağları, temizleyici solventler ve boyaların bulunması olağandır. Bu tür materyallerin varlığı, yapıdaki yangın riski seviyesini arttırır ve hangarda bulunan uçakların güvenliğini riske sokar. Hangarın içerisinde oluşan bir yangın durumunda, uçak gövdesinin sacı alev ile kontaktan sonraki 45 saniye içerisinde hasar görebilir. Alev ile direk kontak sonucu uçak bazı durumlarda tamir edilemez şekilde hasarlar alabilir.

 Resim 1: A.B.D. Hava Üssü Optik Alev Algılama Sistemi Uygulaması

 

Bu riskler dikkate alındığında optik alev ve gaz algılama sistemlerinin kullanımı, bu tür yüksek değerli varlıkların korunmasında, mal sahiplerinin yararına olacak bir güvenlik uygulamasıdır. Yangından korunum standartları, askeri standartlar, sigorta firmaları ve yargı yetkisine sahip otoriteler, hangarın ve hava araçlarının korunması için bu tür yüksek performanslı yangın algılama ve söndürme sistemlerini şiddetle tavsiye etmektedir.

 Resim 2: Optik alev algılama uygulaması uçakları, hangarı ve insan hayatını korur

 

NFPA 409 Uçak Hangarı Standardı, hangarların yangından korunması ile ilgili, dünyanın her yerinde yararlanılan en geçerli uluslararası standarttır. FM Global gibi sigorta firmalarının da hangarların korunumu için kendi özel gereksinimleri bulunmaktadır (Referans FM Property Loss Prevention Datasheet 7-93N).

Şartnameler yangın söndürme köpüğü gibi belirli bir tamamlayıcı yangından korunum sistemi gerektirdiğinde, optik alev algılama sistemi, yangının algılanmasında ve söndürme sistemine sinyal yollamada sıkça kullanılır.

 Resim 3: X3301 Multispektrum kızılötesi alev dedektörü hangarı düzenli izleyerek yangını algılar ve söndürme sistemini tetikleme amaçlı sinyal gönderimini sağlar

 Resim 4: Uçak bakım hangarı köpüklü yangın söndürme sistemi testi
 

Hangarlarda Alev Algılamanın Zorlukları


Uçak hangarları tehlikeli durumların algılanmasında aşağıdaki zorlukları içermektedir:

Büyük algılama alanı: Hangarlar çok büyük alanlar olduğundan, alev algılaması göz korkutucu bir iş olabilir. Algılama alanında bazı sorular açığa çıkar:

• Dedektörün menzili nedir?
• Yanma riski olan maddeler hangarın hangi bölümünde yer almaktadır?
• Hangar içerisindeki hareket, dedektörlerin görüş sahasını bloke eder mi?

Büyük hangar kapıları: Tipik bir hangar kapısı, uçağın kolaylıkla girip çıkabilmesi için uzun olur. Kapılar açıldığında hangar dışarısındaki yol ve uçuş pisti, alev dedektörlerinin görüş alanına girebilir. Dedektörler dikkatlice hizalanmış ve yönlendirilmemiş ise, uçmaya başlayan jetlerden çıkan alevler ve park etmiş olan uçakların yardımcı güç üniteleri yanlış bir algılamaya sebebiyet verebilir ve hangarda yanlış bir alarm aktivasyonu olabilir.

Radyo Frekansı Paraziti: Havacılık elektroniği, uçak radarı ve çeşitli iletişim cihazlarından oluşan radyo parazitleri, bu tür enerjilere karşı dayanımı olmayan yangın algılama sistemlerinde yanlış alarm durumlarına sebebiyet verebilir.

Hangarlarda Alev Algılama Çözümleri


Optik alev dedektörlerindeki hızlı tepki yeteneği, ayarlanabilir görüş alanı ve programlanabilme özelliği, hangarların izlenmesi ve standartların sağlanması açısından son derece uygundur.

Uzun algılama mesafesi sonucu tavsiye edilen X3301 Multispektrum Kızılötesi Alev Dedektörü, 0.6m-0.6m boyutundaki alevi eksen ortasında 71.6 metreden, eksen sonunda 54.8 metreden algılayabilir. Bu sebeple Det-Tronics alev dedektörleri, askeri ve ticari uçak hangarlarında dünya çapında kullanım için uygundur.

X3301 algılama menzili, hassasiyet ayarı, algılanması gereken minimum yangın boyutu, mevcut olası yakıtlar ve minimum tepki hızı gibi birkaç kritere bağlıdır. Doğru hassasiyet seçimi ve cihaz konumu, nitelikli bir grup tarafından belirlenmelidir. Hangar boyutları, hangarda bulunacak uçağın tipi ve olası optik engellemeler gibi dedektör performansını etkileyecek unsurlar göz önünde bulundurulmalıdır.

Tablo 1 ve Tablo 2’deki tepki verileri, X3301 için uygulanmış, farklı türde yakıtları içeren test verilerini içerir.

 

Tablo 1. X3301 Tepki Karakteristiği – Çok Yüksek Hassasiyet

Tablo 2. X3301 Tepki Karakteristiği – Orta Hassasiyet

Yanlış Alarm Reddinin Önemi


Yanlış alarm ve istenmeyen aktivasyonların önüne geçilebilmesi için, alev dedektörü seçiminde yanlış alarmlara karşı direncin yanı sıra, EMI/RFI enerjisinden etkilenmeme özelliği de çok önemlidir. Radar, havacılık elektroniği, radyo frekansları ve x-ray cihazlarının yanlış alarmlara sebebiyet verdiği bilinmektedir.

X3301 algılama algoritmaları, bu tür kaynakların yol açabileceği yanlış alarmlara karşı son derece dayanıklı ve x-raylere karşı duyarsızdır. Bir diğerli önemli husus da dedektörün, yanlış alarm oluşturabilecek kaynak aktif iken gerçek alarmı algılayabilmesidir. X3301’in özgün mekanik dizaynı sayesinde elektronik bağlantılar terminaller yoluyla yapılır ve EMI/RFI enerjisi kaynaklı yanlış alarmlar efektif bir şekilde engellenir.

 Resim 5: Günümüzün gelişmiş havacılık elektroniği, EMI dayanımı olmayan alev dedektörlerinde 
yanlış alarm durumuna sebebiyet verebilir. X3301 algılama algoritmaları bu tür kaynaklara karşı 
yüksek dayanıma sahiptir ve x-rayler tarafından aktivasyonlara karşı duyarsızdır.

 

Uçak hangarlarında alev dedektörlerinin kullanımı ile ilgili en büyük zorluklardan biri de, yangın olmayan alevin potansiyel varlığıdır. Örneğin, soğuk hava koşullarında hangarları ısıtmak için gaz ateşli ısıtıcılar sıkça kullanılır. Bu ısıtıcılar çalışmaya başladığında, ısıtıcı içerisinde anlık olarak bir alev oluşumu olabilir ve bu durum alev dedektörü tarafından gözlemlenebilir. Yardımcı güç üniteleri, yangın dışı potansiyel aleve bir başka örnektir. Bu durum genelde hangar kapısının hemen dışında fakat dedektörün görüş alanı içerisinde bulunan park etmiş bir uçakta olabilir. Bu tür alevler bir alarm kaynağı yaratabilir.

Bu tür durumları azaltmak için, X3301’de opsiyonel uygulama modu bulunmaktadır. Hangar Özel Mod seçeneği, standart algılama uygulaması devam ederken, bu tür kısa süreli alevlerin göz ardı edilebilmesi için 9 saniyelik işleme algoritması sağlar.

 

Tablo 3 ve Tablo 4’teki tepki verileri, X3301 için Hangar Özel Modu’nda uygulanmış, farklı türde yakıtları içeren test verilerini içerir.

 

Tablo 4. X3301 Tepki Karakteristiği – Orta Hassasiyetli Hangar Özel Modu’nda

 

 

Hangarlarda Alev Dedektörü Yerleşimleri

Optik alev dedektörleri hangarlarda “Tamamlayıcı Koruma Sistemi” olarak kullanılır. Bu sistemler, hangarda bulunan yangın söndürme sisteminin hızlı ve güvenilir bir şekilde çalışabilmesi için algılama sonucu söndürme mekanizmasının tetiklenmesi amacıyla çalışır.

Tamamlayıcı koruma sistemleri genelde hangarlarda belirli, yangın riski yüksek bölgeleri koruma amaçlı tasarlanır. NFPA 409 standardı, bu tür sistemleri kanat bölgesi 279m² den büyük uçakların bulunduğu Group 1 hangarlarda gerekli kılar fakat hemen hemen tüm askeri hangarlarda, uçakların yüksek değer taşımasından dolayı bu sistemlerin kullanımı zorunludur. Bu sistemler uçakların güvenliğini amaçladığından, uygun montaj ve hizalama son derece önemlidir.

Alev dedektörleri, uçak kanadının ve/veya gövdesinin altı gözükecek şekilde yapılmalıdır. Bu yüzden alev dedektörü montaj yüksekliği hangarda bulunan en küçük uçağa göre belirlenir. Olası hareket eden engellerin göz önünde bulundurulması da eşit derecede önemli bir durumdur. Bu sebeple, alev dedektörlerinin tavana montaj yerine, 2.5 – 3.75 metre arası yükseklikte duvara montajı tavsiye edilir.

Yanıcı solvent saklama alanları ve solventlerin kullanıldığı alanlar da optik alev dedektörleri tarafından izlenebilir.

Dedektörlerin adedi ve konumu genelde müşterinin şartnamesi ve koruma alanı gerekliliğine göre belirlenir. Tek dedektör aktivasyonlu dizaynlar, hangar yüzeyini izleme amaçlıdır ve en az dedektör sayısına sahip uygulamalardır. Konumlandırma yapılırken, geçici veya kalıcı saklama alanı olabilecek bölgeler iyi bilinmelidir. Bu tür bölgeler dedektörün görüş alanını kapatabilir ve sistemin performansını etkileyebilir.

Optik alev dedektörlerinin montaj konumu ve hizalanması, uzman kişilerin yapması gereken bir uygulamadır. Det-Tronics bünyesinde bulunan Sertifikalı Yangın Koruma Mühendisleri müşterilere bu tür uygulamalarda yardımcı olur. Det-Tronics tarafından teklif edilen bir hizmet ise 3 Boyutlu Alev Haritalama’dır.

 

Resim 6: Alev algılama alanının 3 boyutlu alev haritalama yazılımı tarafından oluşturulmuş çizim örneği

 

Mühendislerimiz, 3 boyutlu alev haritalama uygulamasını kullanarak, proje gereksinimlerini karşılayacak ve koruma alanını maksimize edecek şekilde dedektör yerleşimi yaparak müşterilerimize yardımcı olur. Program, dizayn aşamasında kör noktaları minimize ederek, proje gereksinimlerini karşılayacak şekilde olması gereken alev dedektörü adedini belirleyerek mühendislerimize yardımcı olur.

Alev Dedektörleri Kurulumu Optimizasyonu

Araç ve Aksesuarlar

Araç ve aksesuarlar, X3301’in hangarlarda kurulumunun optimizasyonu için çoğu zaman gereklidir. Alev dedektörlerinin hatalı yerleşimi durumunda, dedektörün görüş alanı hangar dışını kapsayabilir. Bu durum çoğu zaman alev dedektörünün yanlış alarm durumuna girme riski yüzünden istenmez.

Q2033 10° FOV görüş kısıtlayıcı: Q2033 FOV görüş kısıtlayıcı, dedektörün görüş alanının kontrolü ve hangar dışarısının izlenmesinin engellenmesi için kullanılır.

Q9033 Montaj Tasması: Görüş alanı gerekliliklerinin sağlanabilmesi için Q9033 montaj tasması tavsiye edilmektedir. Montaj tasması, X3301’in görüş alanı eksenine hizalanmasını ve alev algılama alanını maksimize etmesini sağlar.

 

Optik Alev Dedektörü Hizalama

Kurulum sonrası her dedektör, istenilen görüş alanını yakalayabilmesi için hizalanmalıdır. Düzgün hizalama sonucu, izlenmesi gerekmeyen alanlar da görüş alanının dışarısında kalmış olur.

Det-Tronics’in Q1201C lazer hedefleyicisi ve lazeri, alev dedektörlerinin hizalanmasında büyük kolaylık sağlar. Cihaz X3301’in önüne rahatlıkla yerleştirilebilir. Lazer tutucu, operatörün görüş alanının ortasını ve sonlarını belirlemede büyük kolaylık sağlar.

Hizalama aşamasında yukarıda belirtildiği gibi, alev dedektörünün hava alanını ve pisti görmemesi gerekir. Hangar kapılarını görmek mecburi ise, dedektörün uygun yerleşimi ve hizalanması son derece önemlidir.

 

 

Resim 7: C-17 Globemaster III hangarının içeriden görünüşü. Böyle bir durumda alev dedektörünün 


görüş açısını kontrol etmek son derece önemlidir. Bu uygulamada, Q2003 FOV görüş kısıtlayıcı ve 
Q9033 montaj tasması X3301 üzerine takılmıştır.

Hangar kapılarına doğru görüşü bulunan bütün dedektörlerde 10° FOV görüş kısıtlayıcı olmalıdır. Bu durumda, alev dedektörünün görüş açısı merkez çizgiye göre 10°yi geçemez.

 

 

Hizalama aşamasında dedektörler, en yüksek görüş açıları hangarın girişinde bitecek, pisti görmeyecek şekilde hizalanmalıdır. Hangar içinde bulunan gaz kaynaklı ısıtıcıların dedektörlerin görüş açısının dışında durması gerekir.

Det-Tronics’in onaylı saha servis mühendisleri bu işlem ile ilgili size yardımcı olabilir.

 

Gaz Algılama Çözümleri: Erken Uyarı

Yanıcı gaz algılama dedektörleri, yanıcı gazları veya bakım hangarında artan buhar konsantrasyonunu algılayarak erken uyarı sağlayabilir. Yanıcı gazların ve yüksek basınç altında bulunan yanıcı sıvıların saklandığı ve kullanıldığı ortamlarda gaz dedektörlerinin kullanılması tavsiye edilir.

Mevcut NFPA 409 standardı, iniş takımları çukurları içinde, kanallarda ve tünellerde, havalandırma sisteminin onaylı bir gaz algılama sistemi tarafından devamlı olarak izlenmesini ve kontrol edilmesini gerekli kılar. FM Global, havalandırma sisteminin, buhar konsantrasyonu alt alevlenme limitinin %25’ine ulaşmadan çalıştırılmasını tavsiye eder (FM Global Property Loss Prevention Data Sheet 7-93N, September 2004).

Bakım hangarlarındaki buhar yoğunluğundan dolayı, gaz dedektörlerinin, yüksek yoğunluktaki buharların toplandığı zemine yakın konumlandırılması gerekir.

PointWatch Eclipse® IR Gaz Dedektörü gibi yanıcı gaz sensörleri, hangar uygulamalarında bulunabilen her tür hidrokarbon yanıcı gazları algılamada tavsiye edilir. Det-Tronics katalitik yanıcı gaz sensörü (CGS), batarya depo odalarındaki hidrojen gazı algılamak için tavsiye edilir.

 

 

Alev Algılama Sisteminin Uyarı ve Söndürme Sistemi ile olan Entegrasyonu

Mevcut hangarlarda, uyarı ve söndürme sisteminin aktivasyonunu sağlayan bir yangın paneli olabilir. Det-Tronics alev dedektörleri bu panellere bağlanarak, uyarı ve söndürme sistemleri ile entegrasyon sağlanabilir.

Şartname, yeni bir algılama ve uyarı sistemi gerektirdiğinde, Det-Tronics Eagle Quantum Premier® (EQP) Güvenlik Sistemi Kontrol Paneli kullanılması tavsiye edilir. EQP, alev ve gaz algılaması sağlayan, sinyal, uyarı, söndürme aktivasyonu yapabilen, akıllı bir güvenlik sistemidir. Bütün sistem bileşenleri, hata toleranslı dijital haberleşme ağına entegre edilmiştir.

Mikroişlemci tabanlı EQP, Local Operating Network / Signaling Line Circuit (LON/SLC) üzerinde bulunan saha cihazlarının sürekli olarak izler ve uygun çıkışları oluşturmak için gerekli lojik fonksiyonları uygular. EQP hem sabit, hem de kullanıcı tarafından programlanmış lojik uygulamaları işler. Sabit lojik kontroller, ekran göstergeleri, alarm, hata ve süpervize çıkışlarını içerir. Sabit lojik ayrıca görsel ve işitsel uyarılar için dahili anons devrelerini aktifleştirir.

Programlanabilir lojik, EQP’nin çeşitli karmaşık lojik operasyonları yapmasına imkan verecek şekilde uyarlanmasına imkan tanır. EQP güvenlik sistemi yazılımı ile sistem, müşterinin uygulamadaki şartlarına cevap verecek şekilde, çapraz bölge izlemesi ve zamanlı operasyonlarda karar verme mekanizması sağlayacak şekilde programlanabilir.

Hangarda kullanılan bütün algılama cihazları EQP paneline bağlanabilir. Yangın ihbar butonları, duman, alev ve gaz dedektörleri LON hattına bağlanır. EQP sistemi, bir algılama cihazı aktif olduğunda lojik olarak aksiyon alacak şekilde programlanır.

EQP sistemi, flaşör ve sirenler gibi uyarı cihazlarının aktivasyonlarında kullanıldığı gibi, köpük boşaltımını tetiklemede de kullanılabilir. EQP sistemi yedeklemeye müsait ve SIL 2 sertifikasına sahiptir. Sistem, DCS, PLC ve SCADA sistemleriyle haberleşebilecek aşağıdaki örnekler dahil, çoklu portlara ve protokollere sahiptir:

• RS-232 Modbus RTU
• ControlNet
• RS-485 Modbus RTU
• Ethernet / Modbus TCP/IP

 

 Resim 8: Hangar içi algılama ve söndürme sistemi örneği

 

 


Resim 9: Hangar içi yangından korunma uygulaması örneği

 


Resim 10: EQP Sistemi Blok Diyagramı

 

Please reload